โครงการพัฒนาพื้นที่ริมแม่น้ำน่านในพิษณุโลก เปิดต้นแบบผสานการท่องเที่ยว-สิ่งแวดล้อม

คณะผู้บริหารจังหวัดพิษณุโลกร่วมกับภาคประชาสังคมและนักวิชาการเปิดตัวโครงการพัฒนาพื้นที่ริมแม่น้ำน่านเมื่อวันศุกร์ที่ผ่านมา โดยมีเป้าหมายปรับปรุงภูมิทัศน์ ฟื้นฟูระบบนิเวศริมน้ำ และสร้างเส้นทางการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่ยั่งยืน โครงการนำเสนอแนวทางการพัฒนาโดยคำนึงถึงความต้องการของชุมชนท้องถิ่น และการป้องกันปัญหาน้ำท่วมฉับพลันซึ่งเคยส่งผลกระทบต่อพื้นที่ริมแม่น้ำในอดีต

แผนงานประกอบด้วยการปรับปรุงทางเดินเลียบแม่น้ำ ระบบจัดการน้ำฝน การปลูกพืชท้องถิ่นเพื่อฟื้นฟูแนวกันตลิ่ง และการสร้างพื้นที่กิจกรรมชุมชน เช่น ลานนั่งเล่น ตลาดสินค้าเกษตรอินทรีย์ และเวทีการแสดงศิลปวัฒนธรรม รายงานการศึกษาความเป็นไปได้ของโครงการระบุว่าการฟื้นฟูระบบนิเวศริมน้ำจะช่วยเพิ่มความหลากหลายทางชีวภาพและลดการพังทลายของตลิ่งได้ในระยะยาว นอกจากนี้ยังมีแผนจัดการคมนาคมเพื่อเชื่อมโยงกับจุดท่องเที่ยวสำคัญ ทำให้การเดินทางสะดวกสำหรับทั้งชาวบ้านและนักท่องเที่ยว

ชาวบ้านที่อาศัยอยู่บริเวณริมแม่น้ำให้ความเห็นว่าต้องการเห็นการพัฒนาที่ไม่ทำลายวิถีชีวิตดั้งเดิม หลายครอบครัวขึ้นอยู่กับการจับปลา ปลูกผัก และค้าขายตามตลาดน้ำท้องถิ่น ฉะนั้นแผนงานจึงรวมมาตรการช่วยเหลืออาชีพเดิม เช่น สร้างศูนย์เรียนรู้การจัดการทรัพยากรน้ำ สถาบันฝึกอาชีพเพื่อเพิ่มรายได้ และการสนับสนุนการตลาดสินค้า OTOP ของชุมชน เพื่อให้เกิดผลประโยชน์ที่เป็นรูปธรรมแก่คนในพื้นที่

ทางด้านสิ่งแวดล้อม โครงการได้รับการวิจัยจากนักวิชาการด้านน้ำและระบบนิเวศของมหาวิทยาลัยท้องถิ่น ซึ่งเน้นการใช้แนวทางธรรมชาติเป็นหลัก (nature-based solutions) เช่น การใช้พืชพื้นถิ่นยึดตลิ่งและกรองน้ำผิวดินแทนการก่อสร้างคอนกรีตที่อาจทำลายจุดเกาะชุมน้ำ การออกแบบยังคำนึงถึงการลดการปล่อยของเสียลงสู่แม่น้ำผ่านการติดตั้งระบบบำบัดน้ำเสียชุมชนและการส่งเสริมการจัดการขยะในระดับครัวเรือน ซึ่งจะเป็นตัวลดปัญหาน้ำเน่าเสียและผลกระทบต่อระบบนิเวศน้ำจืด

ผลกระทบเชิงเศรษฐกิจคาดว่าจะเป็นบวก หากโครงการสามารถดำเนินการแบบมีส่วนร่วม จะช่วยกระตุ้นภาคบริการ ทั้งที่พักขนาดเล็ก ร้านอาหารท้องถิ่น และไกด์ชุมชน โดยเฉพาะการพัฒนาจุดชมวิวและเส้นทางเดินเท้าที่เชื่อมต่อกับวัดและพิพิธภัณฑ์ในเมือง จะทำให้นักท่องเที่ยวใช้เวลามากขึ้นและกระจายรายได้สู่ชุมชนมากขึ้น อย่างไรก็ดี ผู้เชี่ยวชาญเตือนว่าต้องมีการจัดการปริมาณนักท่องเที่ยวและมาตรการดูแลสิ่งแวดล้อมควบคู่ไปด้วยเพื่อหลีกเลี่ยงผลกระทบเชิงลบหากมีนักท่องเที่ยวหนาแน่น

ผู้ว่าราชการจังหวัดระบุว่าโครงการนี้เป็นต้นแบบที่ต้องการนำไปประยุกต์ใช้ในพื้นที่ริมแม่น้ำของอำเภออื่นภายในจังหวัด หากสำเร็จจะเป็นกรณีศึกษาที่แสดงให้เห็นว่าการพัฒนาเมืองและการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมสามารถเดินไปด้วยกันได้ พร้อมทั้งเรียกร้องให้ทุกฝ่ายร่วมมือ ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และชุมชนท้องถิ่น เพื่อให้โครงการนี้มีความยั่งยืนและตอบโจทย์ทั้งมิติทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมของจังหวัดพิษณุโลก